काठमाडौं/ईलाम । नेपाली चिया उद्योग अहिले एकैसाथ राहत, उपलब्धि र नयाँ सम्भावनाको दोबाटोमा पुगेको छ। केही साताअघि भारतले लगाएको कडा परीक्षण व्यवस्था खुकुलो भएसँगै निर्यात पुनः सहज बन्दै गएको छ भने अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा नेपाली अर्थोडक्स चियाले ‘ग्रान्ड गोल्ड मेडल’ जितेपछि उद्योगीहरू उत्साहित बनेका छन्।

तर यो उत्साहको पछाडि नेपाली चिया उद्योगले लामो समयदेखि झेल्दै आएको पहिचान संकट र बजार चुनौतीको कथा पनि जोडिएको छ।

‘दार्जिलिङ’ नाममा हराउँदै गएको नेपाली चियाको पहिचान

उद्योगीहरूको भनाइअनुसार विगतमा इलाम र झापामा उत्पादन भएको उच्च गुणस्तरको अर्थोडक्स चिया भारतीय व्यापारीमार्फत ‘दार्जिलिङ टी’ को नाममा बिक्री हुने गरेको थियो। यसले नेपाली चियाको मौलिक पहिचान मात्र होइन, यसको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य र ब्रान्डिङमा समेत असर पारेको उनीहरूको गुनासो छ।

“हाम्रो चिया उत्पादन भएर पनि अरूको नाममा बिक्री हुन्थ्यो, त्यो ठूलो चुनौती थियो,” चिया उद्यमीहरूले बताउँदै आएका छन्। यसले दीर्घकालीन रूपमा नेपाली चियालाई आफ्नै ब्रान्ड निर्माणमा कमजोर बनाएको उनीहरूको भनाइ छ।

तर अहिले अवस्था बदलिँदै गएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय गुणस्तर प्रतिस्पर्धामा नेपाली चियाले ‘ग्रान्ड गोल्ड मेडल’ जितेपछि अब आफ्नै नाम र पहिचानमा विश्व बजारमा प्रवेश गर्ने अवसर बनेको उद्योगीहरूको विश्वास छ।

“पहिला नेपाली चिया अरूको ब्रान्डमा हराउँथ्यो, अब आफ्नै गुणस्तर र पहिचानका आधारमा विश्व बजारमा उभिने समय आएको छ,” उद्योगीहरूको भनाइ छ।

निर्यातमा राहत: भारतको कडा नियम खुकुलो

नेपाली चिया निर्यातमा पछिल्लो समय भारतले लागू गरेको अनिवार्य प्रयोगशाला परीक्षण (SOP) मुख्य बाधा बनेको थियो। प्रत्येक खेपको नमूना कोलकातास्थित प्रयोगशालामा परीक्षण गर्नुपर्ने, रिपोर्ट नआएसम्म गाडी रोक्ने व्यवस्था र अतिरिक्त लागतका कारण निर्यात प्रभावित भएको थियो।

तर भारतीय वाणिज्य मन्त्रालयको निर्देशनपछि भारतीय टी बोर्डले उक्त नियम संशोधन गर्दै भारतमै घरेलु बजारका लागि जाने चियामा तत्काल अनिवार्य परीक्षण हटाएको छ। यसले सीमामा रोकिएका चिया पुनः सहज रूपमा भारत पठाउने वातावरण बनेको छ।

नेपाल चिया उत्पादक संघका अध्यक्ष आदित्य पराजुलीका अनुसार नयाँ व्यवस्थाले उद्योगीहरूलाई ठूलो राहत दिएको छ र निर्यात पुनः सामान्य अवस्थामा फर्किने अपेक्षा गरिएको छ।

उद्योगीहरूले यसलाई “ढिलाइ घटाउने र लागत कम गर्ने महत्वपूर्ण निर्णय” भन्दै स्वागत गरेका छन्।

अब लक्ष्य: ‘नेपाली चिया’ लाई विश्व ब्रान्ड बनाउने

उद्योगीहरूको भनाइमा अबको मुख्य लक्ष्य नेपाली चियालाई केवल उत्पादनका रूपमा होइन, एक बलियो अन्तर्राष्ट्रिय ब्रान्डका रूपमा स्थापित गर्नु हो।

चीन, युरोप र अमेरिका जस्ता ठूला बजारमा प्रत्यक्ष पहुँच विस्तार गर्न सके नेपाली चियाले ठूलो आर्थिक सम्भावना बोकेको उनीहरूको विश्वास छ।

“अब सरकारले व्यापार सहजीकरण, बैंकिङ प्रक्रिया र निर्यात कूटनीतिमा ध्यान दिनुपर्छ,” उद्यमी उदय चापागाईं भन्छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय सफलता र बढ्दो उत्साह

चीनको टी मार्केटिङ एसोसिएसनद्वारा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा नेपाली अर्थोडक्स चियाले ‘ग्रान्ड गोल्ड मेडल’ जित्नु यस क्षेत्रका लागि ऐतिहासिक उपलब्धि मानिएको छ।

त्यससँगै पाँच उद्योगले स्वर्ण पदक र चार उद्योगले रजत पदक जितेका छन्। अन्तर्राष्ट्रिय टेस्टिङ र कडा गुणस्तर मूल्यांकन पार गर्दै नेपाली चिया उत्कृष्ट ठहरिएको हो।

यसले नेपाली चियाको विश्व बजार सम्भावना अझ बलियो बनाएको छ।

अर्थतन्त्रसँग जोडिएको चिया क्षेत्र

नेपालमा करिब १७ हजार हेक्टरमा चिया खेती भइरहेको छ। यस क्षेत्रबाट वार्षिक २३ हजार ७ सय ४५ मेट्रिक टन उत्पादन हुन्छ। १७ हजारभन्दा बढी किसान प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न छन् भने ६० हजारभन्दा बढी श्रमिकले रोजगारी पाइरहेका छन्।

इलामका तत्कालीन बडाहाकिम गजराजसिंह थापाले विसं १९२० मा सुरु गरेको चिया खेती आज झापा, इलाम, पाँचथर, धनकुटा र तेह्रथुम हुँदै राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण आधार बनेको छ।

चुनौतीबाट अवसरतर्फ

एकातर्फ पहिचान गुमाउने जोखिम, अर्कातर्फ सीमामा रोकिएका निर्यात समस्या— यी सबै चुनौती पार गर्दै नेपाली चिया अहिले नयाँ चरणमा प्रवेश गरिरहेको छ।

अब उद्योगीहरूको अपेक्षा स्पष्ट छ— गुणस्तरलाई विश्व बजारसम्म पुर्‍याउने र “नेपाली चिया” लाई आफ्नै नाममा विश्वव्यापी ब्रान्ड बनाउने।